الشيخ محمد هادي معرفة (مترجم: ايروانى)
534
التفسير الأثرى الجامع (تفسير اثرى جامع) (فارسى)
اين صورت عالمين با عوالم يكى است ؛ در حالى كه اين دو ، به جاى هم به كار نمىروند ؛ آن سان كه گذشت . اكنون روايات در اين معنا نقل مىشود : [ 1 / 485 ] ابن جرير و ابن ابى حاتم از ابن عباس روايت كردهاند كه وى دربارهء « رَبِّ الْعالَمِينَ » گفت : « خداىِ همهء آفريدگان ؛ همهء آسمانها و هر كه در آنهاست و همهء زمينها و هر كه در آنهاست و همهء كسانى كه بين آنها قرار دارند ؛ اعم از آنچه معلوم است و آنچه نامعلوم مىباشد . » « 1 » [ 1 / 486 ] ابن جريج از قتاده نقل كرده است كه وى دربارهء « رَبِّ الْعالَمِينَ » گفت : « هر صنف ، عالَمى است . » « 2 » [ 1 / 487 ] ابن جرير و ابن ابى حاتم از ابو عاليه روايت كردهاند كه دربارهء « رَبِّ الْعالَمِينَ » گفت : « انسان ، عالَمى و جنّ ، عالَمى است و جز آن دو ، هجده هزار عالَم از فرشتگان وجود دارد . زمين را چهار گوشه است و در هر گوشه ، سه هزار و پانصد عالَم وجود دارد كه خداوند براى بندگانش آفريده است . » « 3 » [ 1 / 488 ] حافظ ابن عساكر در شرح حال مروان بن محمد اموى نوشته كه وى گفته است : « خداوند هفده هزار عالم آفريد . اهل آسمانها و اهل زمين يك عالَم اند و ديگر عالمها را تنها خدا مىداند . » « 4 »
--> ( 1 ) . طبرى ، ج 1 ، ص 94 و 95 ؛ ابن ابى حاتم ، ج 1 ، ص 27 ؛ الدرّ ، ج 1 ، ص 34 ؛ ابن كثير ، ج 1 ، ص 25 . ( 2 ) . الدرّ ، ج 1 ، ص 34 ؛ طبرى ، ج 1 ، ص 95 ؛ بغوى ، ج 1 ، ص 74 ، در آن آمده است : « قتاده ، مجاهد و حسن گفتهاند : همهء مخلوقات » ؛ ابن كثير ، ج 1 ، ص 25 ؛ مجمع البيان ، ج 1 ، ص 56 ، در آن چنين آمده : « و گفته شده : " العالمين " ، اسمى براى هر يك از اصناف است و اهل هر قرن از هر صنف ، عالَم ناميده مىشود ، بدين جهت ، جمع بسته شد و عالمون گفته شد كه جمع هر عالَم در هر زمان است . اين ديدگاه بيشتر مفسران ، همچون ابن عباس ، سعيد بن جبير و قتاده مىباشد . » ( 3 ) . الدرّ ، ج 1 ، ص 34 ؛ طبرى ، ج 1 ، ص 95 ؛ ابن ابى حاتم ، ج 1 ، ص 27 ؛ قرطبى ، ج 1 ، ص 138 ؛ ابن كثير ، ج 1 ، ص 35 . ( 4 ) . ابن عساكر ، ج 57 ، ص 178 ؛ ابن كثير ، ج 1 ، ص 25 .